انطباق پورتال پارس آذرخش با طرح سامانه ملي مديريت اطلاعات تحقيقاتي در حوزه سلامت (سمات)
لازمه پيمودن مراحل توسعه و رسيدن به مقام اول علم و فنآوري در راستاي سياستهاي کلي برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي مديريت صحيح دانش و همچنين وجود ساختار نظاممند و مبتنيبر اطلاعات دقيق و جامع در زمينههاي مختلف علم و فنآوري است. انجام پژوهش براي رسيدن به توسعه، امري ضروري و بديهي است و کشور ما نيز همانند ديگر کشورها به سمت جامعه دانش محور در حال حرکت است. در اين راستا، بخشي از بودجه سالانه هر سازمان به پژوهش اختصاص پيدا ميکند. از سوي ديگر از ميزان همکاري ميان دستگاهها و نتايج پژوهشها به منظور برقراري ارتباط صنعت و دانشگاه، اطلاع دقيقي در دست نيست و فعاليتهايي که در زمينه ثبت دادههاي پژوهشي انجام ميشود، پراکنده بوده و تا کنون اقدامي براي ساماندهي آنها صورت نگرفته است. با توجه به اينکه مديريت اطلاعات پژوهشي و زيرساختهاي اطلاعاتي، لازمه حرکت از وضع موجود به سمت وضع مطلوب است به همين منظور شرکت پارس آذرخش تصميم به طراحي و راهاندازي نرمافزار جامع پورتال گرفت. اين سيستم به جمعآوري دادهها و ابردادهها از منابع علمي و پژوهشي موجود در دانشگاههاي مختلف پرداخته و پس از تحليل آنها گزارشات مورد نياز را به مديران و پژوهشگران ارائه ميدهد. پورتال پارس آذرخش با استفاده از عناصر خلاقيت و نوآوري دانش، زمينهساز ايجاد سازماني نوآور و خلاق است. در اين پورتال استانداردهاي موردنياز براي گردآوري اطلاعات در سطح ملي و بينالمللي، نحوه گردآوري دادهها، ارتباط دادهها با يکديگر، مجموعهسازي، پردازش و اشاعه آنها مدنظر قرار گرفته است. پورتال در واقع هماهنگ کننده نظامهاي اطلاعاتي موجود خواهد بود که در آن مسيري براي ثبت تمام اطلاعات علم و فنآوري طراحي شده و باعث جمعآوري کامل و دقيق اطلاعات خواهد شد که بهوسيله آن تقسيم کار در سطح موسسات اطلاعرساني و کتابخانهها براي ايجاد همافزايي و جلوگيري از تضاد و موازيکاري صورت ميگيرد.
به عقيده گروه پارس آذرخش اکنون زمان آن است که با استفاده از پورتال ادعاي مديريت اطلاعات و دانش سازمانها را داشته باشيم. و صرفا مديريت دانش را در قالب کتابخانه محصور نکنيم. در واقع ما اين توانايي را داريم که منابع دانش را بشناسيم، آنها را سازماندهي کنيم، ارتباط منطقي لازم بين آنها ايجاد کنيم، بر اساس استاندارهاي موجود ذخيره کنيم و در زمان نياز به مخاطب برسانيم. رهبري مديريت دانش در سازمانها از آن افرادي است که دانش و کارکردهاي آن و راهحلهاي ذخيره و نگهداري آن را ميدانند. ما با اطلاعات و دانش به هر شکل و در هر جا و هر زمان سرو کار داريم و ميتوانيم آن را بر اساس جامعه هدف خود گردآوري کنيم، سازماندهي کنيم و دسترسپذير نماييم. در همين زمينه راهاندازي سامانه ملي مديريت اطلاعات تحقيقاتي در حوزه سلامت (سمات) در راستاي ايجاد درگاهي واحد جهت دسترسي به كليه اطلاعات علمي و پژوهشي كشور ميباشد و پورتال پارس آذرخش ارائهدهنده راهكار، ابزار، شيوهنامه و استانداردهايي براي شناسايي و شمارهبندي سازمانها و افراد توليدكننده يا استفادهكننده اطلاعات، راهكارهاي ورود سريع اطلاعات به شبكه، تامين امنيت و دسترسي مجاز، بررسي و تامين تجهيزات و زيرساخت مورد نياز، آموزش و فرهنگسازي در خصوص مشاركت سازمانها وافراد در گسترش اطلاعات شبكهاي و استفاده از آن ميباشد. پورتال امکانات فوقالعادهاي را در راستاي مديريت يکپارچه اطلاعات پژوهشي علوم پزشکي کشور (سمات) در اختيار دانشگاهها قرار ميدهد. اين سيستم در واقع يک هسته کنترلکننده مرکزي است که امکان توليد و توسعه بخشهاي مختلف متناسب با نياز يک پايگاه را فراهم ميسازد. هدف ما صرفهجويي در منابع و رسيدن به نتايج بهتر ميباشد.
هدف از توليد SIS Portal:
- آگاهييابي از منابع موجود در مراکز تابعه وزارت علوم، تحقيقات و فنآوري؛
- کمک به دانشگاهها براي ايجاد درگاهي واحد جهت دستيابي به اطلاعات علمي و پژوهشي کشور در زمينه علوم پزشکي؛
- ايجاد زمينه حضور دانشگاهها در طرح سمات؛
- آگاهي از نحوه توزيع منابع در اقصي نقاط کشور؛
- صرفهجويي اقتصادي در خريد منابع؛
- نيازسنجي اطلاعاتي؛
- الکترونيکي کردن پژوهشها، طرحها، مقالات و ...؛
- انتشار برخط منابع اطلاعاتي دانشگاههاي سراسر کشور به همراه موجودي هر واحد؛
- توانايي کسب تجربه از موفقيتهاي ديگران و بهکارگيري راهکارهاي نوين؛
- توانايي انتقال مؤثر و سريع دانش در تمام سطوح سازمان؛
- جلوگيري از انجام طرحها و تحقيقات موازي؛
- هدايت کاربران براي دستيابي به منابع مورد نياز؛
- جلوگيري از سوء استفادههاي احتمالي مانند ارائه يک طرح به دانشگاههاي مختلف؛
- تشخيص كمبودها (خلاها) در دانش سازماني؛
- بهرهوري بيشتر از سرمايههاي انساني؛
- يادگيري كارامدتر و مؤثرتر کاربران؛
- جلوگيري از تكرار اشتباهات؛
- صرفهجويي در زمان به هنگام حل مسئله؛
- ارتقاء سطح علمي محققين و پژوهشگران؛
- برانگيختن خلاقيت و نوآوري؛
- ايجاد رابطهاي نزديكتر بين پژوهشگران و محققين؛
- ارتقاء سطح همافزايي در حوزه دانش؛
- ايجاد زمينه اشتراک حداکثري محققين و پژوهشگران؛
فازهاي اجرايي طرح
طرح جامع يکپارچهسازي کتابخانههاي دانشگاههاي علوم پزشکي به منظور سهولت و دسترسپذيري و ايجاد زمينه بازيابي سريع و مناسب منابع اطلاعاتي پيشنهاد شده است که از ديدگاه انتخاب، فراهمآوري، سازماندهي، اشاعه و بازيابي اطلاعات حائز اهميت است چرا که از اين طريق ميتوان به انتخاب و فراهمآوري آگاهانه اطلاعات پرداخت و کاربران را در جهت بازيابي صحيح مدارک هدايت کرد.
گامهاي اجرايي طرح جامع يکپارچهسازي خدمات کتابخانههاي دانشگاههاي علوم پزشکي عبارتند از:
گام اول: استقرار نرمافزار پايه کتابخانه ديجيتال (Digilib Suite) در کتابخانههاي وابسته به دانشگاه علوم پزشکي.
گام دوم: استقرار نرمافزار خدمات کتابخانه ديجيتال – پورتال کتابخانه (SIS Portal) در شبکه جهاني وب.
استقرار نرمافزار پايه کتابخانه ديجيتال Digilib Suite در کتابخانههاي وابسته به دانشگاه علوم پزشکي
در فاز اول طرح جامع يکپارچهسازي کتابخانههاي دانشگاه علوم پزشکي، تمام مراکز تابعه دانشگاه علوم پزشکي نياز به ارتقاء و مجهز شدن به امکانات ديجيتال را دارند در واقع در اين مقطع نرمافزار پايه فعلي (Winlib2000) آنها با نرمافزار پايه کتابخانه ديجيتال پارسآذرخش (Digilib Suite) جايگزين ميگردد.
به دليل انعطافپذيري بالا در معماري نرمافزارهاي پيشين نيازي به تبديل دادهها وجود ندارد فقط نيازهايي چون ديجيتال نمودن منابع و ... براي آنان مطرح است. در اين طرح نرمافزار Digilib Suite ميتواند به دو روش متمرکز و غيرمتمرکز در مراکز استقرار يابد. در الگوي متمرکز، بخش Server نرمافزار در Main Server و Clientهاي جستجو و امانت در کتابخانههاي تابعه نصب ميگردند. به اين ترتيب عمليات ورود، تصحيح و ذخيرهسازي اطلاعات در Main Server انجام ميپذيرد. کتابخانههاي تابعه امکان جستجو در همه اطلاعات و امانت مدارک خود را دارند. در اين الگو مراکز اقماري از يک Sub Server خاص بهره ميگيرند که وظيفه اين سرويسدهنده فرعي شناساندن آن واحد به Main Server و فعال شدن آن در شبکه است. از مزاياي مهم اين الگو هماهنگي و يكدستي در سياستهاي آرايش و ويرايش اطلاعات است که موجب افزايش ميزان دقت بازيابي مدارک ميگردد. از سوي ديگر استفاده از اين الگو سبب ميشود تا کتابخانههاي اقماري هيچگونه دخالتي در زمينه فهرستنويسي و تصحيح و ذخيره اطلاعات نداشته باشند و اين امر موجب وابستگي کتابخانههاي اقماري به کتابخانه مرکزي شده و مانع توسعه تواناييهاي کتابخانههاي اقماري در اين زمينه ميگردد.
در الگوي دوم طرح جامع يکپارچهسازي کتابخانههاي دانشگاه علوم پزشکي، نرمافزار Digilib Suite در مراکز وابسته به دانشگاه علوم پزشکي به روش غيرمتمرکز نصب ميگردد. در اين الگو در هر کتابخانه، Server نرمافزاري وجود دارد و به هر Server تعداد نامحدودي Client متصل ميشود. Clientها علاوه بر اتصال به Server خود، ميتوانند به Serverهاي مراکز ديگر موجود در اين شبکه نيز اتصال يابند و بسته به سطح دسترسي خود از آن بهره گيرند. کاربرد اين الگو در کتابخانهها يا واحدهاي اطلاعرساني است که داراي مراکز اقماري هستند و سياست سازماني آن مراکز بر اين است که هر واحد مديريت اطلاعات خود را به صورت مستقل انجام دهد. به عبارت سادهتر کاربري از واحد اقماري A بتواند واحدهاي اقماري ديگر را ببيند و از بانک اطلاعاتي آنها استفاده کند. از مزاياي مهم اين الگو، استقلال کتابخانهها در بررسي و تعيين نيازهاي مراجعان کتابخانه و پاسخگويي به آنها از طريق اصلاح و تکميل منابع موجود در نرمافزار است.
استقرار نرمافزار خدمات کتابخانه ديجيتال - پورتال کتابخانه (SIS Portal) در شبکه جهاني وب
پورتال کتابخانههاي دانشگاه علوم پزشکي با هدف ارائه خدمات کتابخانهاي و اطلاعرساني ايجاد ميگردد و امکان مديريت محتوا و اطلاعات را فراهم ميآورد. پورتال توليد شده، مجموعه متنوعي از وبسايتها است كه وبسايتهاي كوچك داخلي براي همكاريهاي درون سازماني، تا سايتهاي اينترنتي براي ارتباط با پژوهشگران و محققين را شامل ميشود. به صورت كلي پورتال، اطلاعات، سيستمها و خدمات مرتبط را يكپارچه کرده و پيچيدگي خدمات و اطلاعات را با ارائه يك رابط واحد براي كاربر تسهيل ميكند. در واقع اين پورتال به كاربردهاي كار گروهي و يكپارچگي سيستمها ميپردازد. به عبارت ديگر اين پورتال دسترسي پرسنل به اطلاعات و محيط كاري لازم براي انجام كار آنها و همچنين دسترسي به سيستمهاي سازماني را فراهم كرده و كنترل ميكند.
شرکت پارس آذرخش اميدوار است با استفاده از پورتال هماهنگيهاي مناسبي در خصوص فرآيندهاي سازماني کتابخانههاي دانشگاه علوم پزشکي بوجود آورده، بازدهي كاركنان اين مراکز را بالا برده و ارتباط با مراجعان و محققان را در اين مراکز تقويت كند.
